Zadzwoń pod numer 32 720 30 30 lub wypełnij formularz – oddzwonimy! Zamów kontakt z doradcą

Jak chronić uczestników rynku finansowego?

Każdy uczestnik rynku finansowego zakłada (świadomie lub podświadomie), że jego pojawienie się na nim przyniesie mu wymierne korzyści finansowe. Niestety, mniej wagi przywiązuje się do rozpoznania charakteru ryzyka.

Pojawiające się na rynku finansowym nowe instrumenty i instytucje niosą za sobą pewne niebezpieczeństwo dla jego uczestników. Posługiwanie się kategorią rynku finansowego jest bardzo ogólne, więc nieprecyzyjne. Spróbujmy uściślić to pojęcie; pomocne będzie zastosowanie kryterium przedmiotowego. Rynek finansowy kojarzy się z obrotem instrumentami finansowymi. Jedni uczestnicy tego rynku, pragnący pozyskać dodatkowe środki finansowe, przeznaczając je na rozwój, są zwani podmiotami deficytowymi. Dotyczy to zarówno podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, jak i gospodarstw domowych. Kryterium wyboru źródeł pozyskania tych środków jest określane przez zminimalizowanie kosztów ich zdobycia. Z kolei inni uczestnicy tego rynku, posiadający pewne nadwyżki i zainteresowani ich korzystną alokacją, są zwani podmiotami nadwyżkowymi. Kryterium wyboru instytucji i instrumentów przez tych uczestników jest związane z maksymalizacją korzyści finansowych. Przed jednymi i drugimi uczestnikami rynku finansowego pojawia się ten sam dylemat – gdzie szukać dodatkowych środków finansowych i gdzie lokować wolne środki finansowe? Rozstrzygnięcie dylematu jest możliwe, jeśli uwzględni się następujące fakty. Po pierwsze, udział w rynku finansowym nosi znamiona dobrowolności, fakultatywności, umowności. W związku z tym nikt nie może nikogo zmusić do narzucenia współpracy z funkcjonującą instytucją finansową lub obligatoryjnie wskazać nabycia określonego instrumentu. Po drugie, każdy uczestnik rynku ma wybór co do nawiązania współpracy z instytucjami świadczącymi rozmaite usługi finansowe, które posiadają licencje, i z tymi, które tych licencji nie mają. W tym momencie dochodzimy do zagadnień związanych z bezpieczeństwem uczestnika rynku finansowego, nad którym czuwa nadzór finansowy w skali całego systemu finansowego.

Ewolucja nadzoru finansowego

W każdym podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą istnieje organ sprawujący nadzór nad tą działalnością. Ten organ przybiera rozmaite formy, zależne od statusu prawnego danego podmiotu. Np. w przedsiębiorstwie państwowym jest nim minister skarbu, w spółkach prawa handlowego – walne zgromadzenie akcjonariuszy, wspólników, czy wreszcie sam właściciel. Zadania tych organów można sprowadzić do dwóch najistotniejszych: zagwarantowanie rozwoju i bezpieczeństwa ich funkcjonowania. Można go nazwać nadzorem mikroostrożnościowym. W przypadku instytucji finansowych, funkcjonujących w ramach systemu finansowego, zwanych niekiedy instytucjami zaufania społecznego, wymogi nadzoru są bardziej sformalizowane, rygorystyczne i restrykcyjne. Przyczyn takiego podejścia należy upatrywać w skutkach niepowodzeń tych instytucji dla całej gospodarki. Regulacje i rola nadzoru odnoszące się do instytucji finansowych muszą zapewniać, po pierwsze, stabilność całego systemu (poziom makroostrożnościowy), po drugie, stabilność pojedynczej instytucji (poziom mikroostrożnościowy), po trzecie, zapewniać także ochronę uczestników na rynku finansowym. Utrzymuje się wiele niedopowiedzeń co do funkcjonowania naszego systemu finansowego. Wielu uczestników dyskusji bezkrytycznie ocenia system finansowy. Rodzi się jednak zasadnicze pytanie: co konkretnie nie podoba się w tym systemie? Należy więc pamiętać, że system finansowy tworzą ogniwa, a w nich fundusze, normy prawne, plany finansowe i wzajemne powiązania między poszczególnymi ogniwami systemu. Zabierając głos na temat niedoskonałości systemu finansowego należy zawsze mieć na względzie cel swej wypowiedzi: czy chcemy udoskonalać system od strony finansowej (chodzi o fundusze), czy od strony prawnej (chodzi o normy prawne), czy w płaszczyźnie planistycznej (chodzi o plany finansowe), czy wreszcie mamy zastrzeżenia do charakteru powiązań między ogniwami. Nasza krytyka określonych płaszczyzn będzie wtedy zrozumiała i bardziej konstruktywna. W systemie finansowym funkcjonują różnorodne instytucje, różniące się skalą i charakterem świadczonych usług rozmaitym podmiotom. Uwzględniając jedynie ich udział w aktywach naszego systemu finansowego można przedstawić to graficznie w postaci piramidy. Podstawę tej piramidy stanowią aktywa banków komercyjnych, których udział w aktywach całego systemu finansowego wynosi około 65%. Dalsze miejsca zajmują: OFI (udział ok. 12%), TU (8%), FE (7%), BS (5%), DM (2%) i SKOK-i (1%). Widać wyraźne dysproporcje między aktywami banków komercyjnych a pozostałymi instytucjami systemu finansowego, co jest nie bez znaczenia dla kształtu i rangi nadzoru finansowego w naszej gospodarce. W praktyce gospodarczej wykształciły się trzy modele organizacji nadzoru finansowego: tradycyjny polega na tym, że każdy segment ma niezależną instytucję nadzorującą wskazany segment rynku finansowego, drugi, w którym powoływany jest wiodący nadzorca, koordynujący prace niezależnych instytucji nadzorujących określony segment rynku finansowego, trzeci polega na powołaniu jednej instytucji, która nadzoruje wszystkie segmenty rynku finansowego. W tym przypadku określa się, że mamy do czynienia ze skonsolidowanym lub zintegrowanym nadzorem finansowym. Wybór przez dane państwo jednego z tych modeli nie jest narzucany przez nikogo – zależy od suwerennej decyzji rządu i w konsekwencji ustawodawcy krajowego. Pomijając w tym miejscu okres gospodarki centralnie planowanej, w której dominującą formą własności była własność państwowa i nie było potrzeby jakichkolwiek regulacji w tym zakresie, to w najnowszej historii gospodarczej Polski można wyróżnić dwa umowne okresy, w których obowiązywały odmienne modele nadzoru nad rynkiem finansowym. Pierwszy, obejmujący lata 1989-2006, drugi, obowiązujący po 2006 r. Ten pierwszy był skutkiem polskiej transformacji ustrojowej – wprowadzenia reguł rynkowych i pojawienia się nowych uczestników rynku finansowego, reprezentujących różne formy prawno-własnościowe, przez co kwestia bezpieczeństwa wszystkich uczestników tego rynku nabrała nowego wymiaru. Drugi zaś okres (obowiązujący po 2006) był konsekwencją wstąpienia Polski, w 2004 r., do Unii Europejskiej, w wyniku czego nastąpiło określenie kompetencji nadzorcy krajowego, zmierzające do ujednolicenia norm prawnych we wszystkich krajach UE według Dyrektyw UE. Nadzór nad bezpieczeństwem funkcjonowania instytucji finansowych odpowiadał w pierwszym okresie wspomnianemu modelowi pierwszemu. Organy nadzorcze umiejscowiono w NBP i organach administracji rządowej, odpowiedzialnych m.in. za wydawanie licencji na prowadzenie działalności nowym instytucjom w wybranych segmentach rynku finansowego. W latach 1989-1997 nadzór nad funkcjonującymi instytucjami bankowymi sprawował NBP. Od 1998 r. do końca grudnia 2007 była to Komisja Nadzoru Bankowego ze swym organem wykonawczym, Generalnym Inspektoratem Nadzoru Bankowego. Ta instytucja działała w ramach NBP. Od 2008 r. kompetencje zostały przekazane Komisji Nadzoru Finansowego. W latach 1989-2002 nadzór nad rynkiem ubezpieczeniowym i powołanymi w 1999 Funduszami Emerytalnymi sprawował minister finansów w ramach Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi. W 2002 r. powołano Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, a w 2006. kompetencje wspomnianej Komisji zostały przekazane KNF. Wraz z powstaniem w 1991 r. giełdy, jako podstawowej instytucji rynku kapitałowego, nadzór powierzono Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, która funkcjonowała do 2006, gdy te kompetencje przejęła KNF. Przełom w nadzorze finansowym nastąpił w 2006 r., po przyjęciu przez Sejm Ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Zgodnie z tym aktem prawnym, mamy do czynienia z modelem trzecim, w którym jedna Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje nadzór nad wszystkimi segmentami rynku finansowego. W uzasadnieniu ustawy podano, że „model nadzoru zintegrowanego, przy obecnie występujących kierunkach rozwoju rynków finansowych, oceniany jest jako bardziej efektywny, pozwalający na zwiększenie przepływu informacji oraz koordynację działań w ramach systemu nadzoru nad instytucjami finansowymi działającymi w różnych segmentach rynku finansowego, lepsze zrozumienie i monitorowanie ryzyka finansowego, przenoszonego między różnymi pośrednikami finansowymi i różnymi segmentami rynku, jak również zwiększenie odpowiedzialności organu nadzorczego. Zastosowanie tego modelu stwarza także możliwość uzyskania korzyści skali”. W naszej praktyce gospodarczej nie znaczy to, że przyjęte rozwiązania stają się niezmienne. Zakres nadzoru finansowego znacznie się poszerzył. W tym celu warto zapoznać się z zadaniami obecnie realizowanymi przez KNF. Niedawne perturbacje, z jakimi mieliśmy do czynienia w przypadku nielicencjonowanych instytucji prowadzących działalność finansową, skłoniły rząd do zaproponowania kolejnych zmian w nadzorze finansowym, mających na celu zwiększenie poziomu ochrony konsumentów, korzystających z usług finansowych firm udzielających kredytów konsumenckich, nieobjętych obowiązkiem uzyskania zezwolenia KNF, a także eliminowanie z obrotu gospodarczego podmiotów wykonujących działalność reglamentowaną na rynku finansowym bez zezwolenia, a więc nielegalnie.

Zadania i funkcje nadzoru finansowego

Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje kompleksowy nadzór nad sektorem bankowym, rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, nad instytucjami płatniczymi i biurami usług płatniczych, instytucjami pieniądza elektronicznego i nad sektorem kas spółdzielczych. Do zadań KNF należy też: podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego; podejmowanie działań mających na celu rozwój rynku finansowego i jego konkurencyjności; podejmowanie działań informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego; udział w przygotowywaniu projektów aktów prawnych w zakresie nadzoru nad rynkiem finansowym; stwarzanie możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między uczestnikami rynku finansowego, w szczególności sporów wynikających ze stosunków umownych między podmiotami podlegającymi nadzorowi Komisji a odbiorcami usług świadczonych przez te podmioty; wykonywanie innych zadań określonych ustawami. Celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa i przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, zapewnienie ochrony interesów jego uczestników. Nadzór nad działalnością KNF sprawuje premier. Z przedstawionych zadań KNF można wyprowadzić funkcję licencyjną, kontrolną, regulacyjną. Ale realizacja zadań przypisanych KNF oraz ich funkcji to temat na osobną publikację.

| 13.07.2017 | Aktualności

W czym możemy Ci pomóc?

Współpracujemy z:

Raiffeisen Bank
Alior Bank
Aforti Finance
Takto
Getin Bank
Nest Bank
Bank pocztowy
Plus Bank
TF Bank
SMS Kredyt
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Plików Cookie. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookie w Twojej przeglądarce.