Zadzwoń pod numer 32 720 30 30 lub wypełnij formularz – oddzwonimy! Zamów kontakt z doradcą

Oblicza obszarów bezpieczeństwa nadzoru finansowego

Opisując obszary bezpieczeństwa, jakie nadzór finansowy sprawuje nad uczestnikami rynku, trzeba postawić sobie zasadnicze pytanie: które kryteria przyjąć dla oceny działań, podejmowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego?

Bezpieczeństwo w świecie finansów

Mamy do wyboru trzy takie kryteria. Kryterium makroekonomiczne, jeśli pragniemy oceniać stabilność systemu finansowego, a w jego ramach stabilność poszczególnych ogniw. Kryterium mikroekonomiczne, jeśli staramy się określić wpływ przyjętych przez nadzorcę regulacji na zakres działalności, efektywność i samodzielność konkretnej instytucji finansowej. Kryterium bezpieczeństwa indywidualnego lub instytucjonalnego uczestnika, jeśli nawiązuje on współpracę z instytucjami finansowymi, funkcjonującymi na rynku. W życiu codziennym mało czasu poświęcamy na refleksję dotyczącą roli bezpieczeństwa systemu finansowego. Zakładamy w sposób podświadomy, że jako jednostka nie mamy większego wpływu na stabilność ogniw, tworzących system finansowy. Zmieniamy jednak stosunek do tych zagadnień, gdy sami stajemy się „ofiarami” mechanizmów funkcjonowania określonych instytucji finansowych. Nie bardzo interesuje nas w rzeczywistości zakres działania Komisji Nadzoru Finansowego w aspekcie warunków wydawania licencji instytucjom finansowym, działań nadzorczych o charakterze analitycznym, działań inspekcyjnych, zmierzających do przestrzegania przyjętych w naszym kraju norm prawnych, czy wreszcie działań regulacyjno-ostrożnościowych, których wynikiem są podejmowane uchwały, wydawane rekomendacje, określone zasady ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorujących. Minimum wiedzy z zakresu działań KNF, instytucji stojącej na straży bezpieczeństwa każdego uczestnika rynku finansowego, powinien posiadać każdy obywatel.

Nadzór KNF

Wraz z rozwojem rynku finansowego pojawiają się na nim nowi uczestnicy, którzy oferują usługi finansowe, przynoszące wielokrotnie wyższe korzyści, niż instytucje dotąd znane na rynku. Bardzo często ich wejście na rynek jest poprzedzone szeroką akcją marketingową w mediach. Wystarczy być przeciętnym obserwatorem, by zwrócić uwagę np. na oferty banków w zakresie korzyści proponowanych za założenie jakiejkolwiek lokaty i porównać je z ofertą innych uczestników rynku finansowego za oddanie im do dyspozycji naszych środków finansowych. Różnice te muszą rodzić pytanie o bezpieczeństwo powierzonych bankom i innym uczestnikom rynku naszych nadwyżek finansowych. W pierwszym przypadku mamy gwarancję zwrotu środków do równowartości 100 tys. euro. Instytucją gwarantującą jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który funkcjonuje od 2005. W drugim przypadku możemy mieć do czynienia z możliwością ich utraty. Dbając o bezpieczeństwo rozwoju rynku finansowego KNF systematycznie poszerza listę podmiotów, podlegających jej bezpośredniemu nadzorowi.

SKOK-i

Od roku 2012 r. na tej liście znalazły się Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe, popularne SKOK-i. Objęcie ich zintegrowanym nadzorem finansowym nie obyło się bez pewnych, szeroko komentowanych w mediach, perturbacji. SKOK-i dołączyły do instytucji świadczących usługi finansowe w 1992 r. W swych założeniach miały to być instytucje działające na zasadzie non profit, odwołujące się do zasad funkcjonowania unii kredytowych, znanych w rozwiniętych gospodarkach rynkowych. Charakterystycznymi cechami unii kredytowych jest m.in. fakt, iż są spółdzielniami, nie prowadzą działalności zarobkowej, ich właścicielami są członkowie, którzy są powiązani więzami o charakterze zawodowym, lub wynikającymi ze wspólnego miejsca zamieszkania, albo przynależności do jednej organizacji, w tym organizacji o charakterze religijnym. Wykorzystana jest w ich działalności podstawowa zasada spółdzielczości – zasada samopomocy. Zgodnie z tą zasadą, instytucje te świadczą usługi wyłącznie na rzecz swych członków, a działalność polega na przyjmowaniu wkładów pieniężnych od swoich członków i na udzielaniu im pożyczek. Demokratycznie wybrane przez członków władze unii kredytowych nie pobierają za swoją pracę żadnego wynagrodzenia, działają na zasadzie wolontariatu. Wymienione cechy unii kredytowych jednoznacznie wskazują na odrębność ich działalności w stosunku do działalności banków jako licencjonowanych instytucji finansowych, funkcjonujących na rynku. Jest to istotne uzasadnienie do odmiennego ich traktowania, w tym odrębnych konstrukcji prawnych, których przestrzeganie winno być przedmiotem zewnętrznego nadzoru nad działalnością unii kredytowych. W polskich realiach gospodarczych pierwsze regulacje dotyczące funkcjonowania i organizacji Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych weszły w życie w 1996 r., na mocy ustawy z 14 grudnia 1995 r. Na czele tych instytucji stanęła Kasa Krajowa, której celem działalności było zapewnienie stabilności finansowej kas i sprawowanie nadzoru nad kasami dla zapewnienia bezpieczeństwa zgromadzonych w nich oszczędności oraz zgodności działalności kas z przepisami ustawy. Intensywny rozwój kas, polegający na zwiększaniu obszarów działalności w sektorze ubezpieczeniowym, emerytalnym i reasekuracyjnym, funduszy inwestycyjnych, krajowych i międzynarodowych przekazów pieniężnych, usług turystycznych, czy obsługi informatycznej SKOK, wywołały falę polemik w gronie ekonomistów, dotyczących uprzywilejowanego traktowania tych instytucji w porównaniu np. z bankami spółdzielczymi. Jak zauważali niektórzy krytycy SKOK-ów, nasz rynek jest pojemny i jest na nim miejsce dla każdej instytucji, ale nie może być tak, że jedne instytucje muszą wypełnić wymogi bezpieczeństwa funkcjonowania na tym rynku, a inne są z nich zwolnione. Dotyczyło to takich zagadnień, jak przedmiotowego zwolnienia z podatku dochodowego do 2006 r., spełnienia minimalnych wymogów kapitałowych, wyznaczonych przez zewnętrznego nadzorcę (a ich wielkość jest uzależniona od skali prowadzonej działalności), odprowadzania rezerwy obowiązkowej od posiadanych depozytów, wreszcie tworzenia adekwatnego funduszu, chroniącego deponentów tych instytucji. Dokonując jedynie pobieżnego przeglądu katalogu usług finansowych oferowanych klientom, można dojść do wniosku, że instytucji tych nie różni nic
od typowej działalności bankowej, która to działalność jest pod ścisłym nadzorem zewnętrznego nadzorcy. W przeszłości wielokrotnie próby objęcia ich nadzorem Komisji Nadzoru Bankowego (działającej do 2008 r.) nie powiodły się. Włączenie SKOK-ów pod zintegrowany nadzór finansowy nastąpiło dopiero w 2009 r., w momencie nowelizacji ustawy o SKOK-ach. Jednak ustawa ta nie została przyjęta przez prezydenta i została skierowana do Trybunału Konstytucyjnego jako niezgodna z Konstytucją RP. Mieliśmy w tym momencie sytuację patową, w której wyznaczony w ustawie nadzorca, w tym przypadku KNF, nie mógł wypełnić uprawnień i realizować swych czynności. W tym miejscu warto wspomnieć o podstawowych czynnościach podejmowanych w ramach nadzoru bankowego – ocena sytuacji finansowej banków, w tym badanie wypłacalności, jakości aktywów, płynności płatniczej, wyniku finansowego, badanie jakości zarządzania ryzykiem prowadzonej działalności, badanie zabezpieczenia i terminowości spłaty kredytów i pożyczek. Czynności tych i innych, przypisanych ustawowo, KNF mogła dokonać w SKOK-ach dopiero w październiku 2012 r. Jest to jeden z przykładów wzbraniania się instytucji przed zewnętrzną kontrolą, która ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom, którzy powierzyli tej instytucji swe środki pieniężne. Inspekcje, przeprowadzone w 2013 r. w 11 SKOK-ach i w 2014 r. w 8 SKOK-ach, wykryły szereg nieprawidłowości w takich obszarach funkcjonowania SKOK-ów, jak: zarządzanie ryzykiem kredytowym, ryzykiem płynności, adekwatności kapitałowej, ryzykiem operacyjnym, czy wreszcie w procesie zarządzania tymi instytucjami. Skutkiem tych kontroli było wprowadzenie w 25 SKOK-ach zarządów komisarycznych, w tym w Kasie Krajowej SKOK. Żadna z decyzji o ustanowieniu zarządu komisarycznego nie została zakwestionowana przez sąd. Objęcie gwarancjami z BFG zaowocowało wyasygnowaniem ok. 3 mld zł, skierowanych na wypłatę depozytów jedynie w dwóch SKOK-ach – Wołomin i Wspólnota. W jednym opracowaniu nie sposób wskazać wszystkich działań, inicjowanych i podejmowanych przez KNF wraz ze swym wykonawczym organem, czyli Urzędem KNF. Dlatego w dalszej części tej publikacji, pozostając przy sektorze bankowym, ograniczono się do obszarów w zakresie działań regulacyjno-ostrożnościowych, ochrony uczestników rynku bankowego, edukacyjnych i informacyjnych.

Nadzór poprzez ingerowanie

Bezpieczeństwo systemu finansowego, a w nim systemu bankowego, KNF zapewnia poprzez ingerowanie w mechanizmy funkcjonowania instytucji świadczących usługi finansowe. Ingerencje te nie są pozytywnie oceniane przez wszystkie podmioty, biorące udział na rynku. Często słyszymy skargi przedstawicieli owych podmiotów, że rynek jest przeregulowany, następują częste zmiany obowiązujących przepisów i dostosowywanie się do nich pochłania wysokie koszty, przyczyniając się do ograniczenia swobody działania i rozwoju. Bardzo często są to subiektywne poglądy, nieuwzględniające bezpieczeństwa uczestnictwa na tym rynku drugiej strony, jaką jest usługobiorca. Dobrymi przykładami są konsekwencje wprowadzenia w życie Rekomendacji S i T. Rekomendacja S dotyczy dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonych hipotecznie, natomiast Rekomendacja T dotyczy dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych. W wyniku wprowadzenia ich do naszej praktyki bankowej, co nie obyło się bez krytycznych uwag środowiska bankowego, nastał inny wymiar relacji bank-klient. Klient banku starający się o kredyt może wymagać od banku m.in. wszechstronnej, rzetelnej informacji o czynnikach ryzyka, jednoznaczności i zrozumienia postanowień zawartych w umowie, regulaminach, taryfach opłat i prowizji, a także udostępnienia przygotowanej umowy przed jej podpisaniem. Bank powinien uwzględniać poziom wiedzy klienta. Zakres zadań realizowanych przez organ nadzoru, w obszarze ochrony nieprofesjonalnych uczestników rynku finansowego, obejmuje w szczególności: prowadzenie działań analitycznych i wyjaśniających w zakresie sygnałów zgłaszanych w skargach nieprofesjonalnych uczestników rynku finansowego na podmioty nadzorowane, monitorowanie przekazu reklamowego, dotyczącego podmiotów nadzorowanych, działania nadzorcze w zakresie praktyk rynkowych podmiotów rynku finansowego, działania o charakterze analitycznym, dotyczące wzorców umownych oraz konstrukcji produktów, działania o charakterze edukacyjnym, obsługę merytoryczną i administracyjną Sądu Polubownego przy KNF. Głośna medialnie sprawa obecnych „roszczeń frankowiczów” była pod obserwacją byłego organu wykonawczego KNB, jakim był Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, który wyraził swe stanowisko w komunikacie prasowym z 09.12.2005 r. „Na ryzyko kursowe narażone są zwłaszcza gospodarstwa domowe, które w większości nie otrzymują dochodów w walutach obcych i reprezentują relatywnie niski stopień świadomości tego ryzyka, a nie zabezpieczają się przed nim za pomocą instrumentów pochodnych. (…) GINB wskazywał również na konieczność uświadamiania potencjalnym kredytobiorcom istoty ryzyka kursowego, związanego z kredytami walutowymi”. UKNF, wypełniając ustawowe zadanie organu nadzoru w zakresie upowszechniania wiedzy z zakresu funkcjonowania rynku finansowego, prowadzi od 2009 projekt Centrum Edukacji dla Uczestników Rynku – CEDUR, w ramach którego była realizowana działalność szkoleniowa oraz wydawnicza. W 2014 r. zorganizowano 93 seminaria i warsztaty szkoleniowe, skierowane, przede wszystkim, do przedstawicieli podmiotów nadzorowanych przez KNF z wszystkich sektorów rynku finansowego, przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania, a także nauczycieli podstaw przedsiębiorczości i ekonomii w praktyce oraz metodyków w zakresie nauczania tych przedmiotów w szkołach ponadgimnazjalnych. 

 

dr Ryszard Mikołajczak | 05.07.2017 | Aktualności

W czym możemy Ci pomóc?

Współpracujemy z:

Raiffeisen Bank
Alior Bank
Aforti Finance
Takto
Getin Bank
Nest Bank
Bank pocztowy
Plus Bank
TF Bank
SMS Kredyt
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Plików Cookie. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookie w Twojej przeglądarce.