Zadzwoń pod numer 32 720 30 30 lub wypełnij formularz – oddzwonimy! Zamów kontakt z doradcą

Prawne formy zabezpieczeń wierzytelności

Prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej jest narażone na niepewność zrealizowania założonego celu. W literaturze przedmiotu, poruszającej zagadnienia niepewności, wskazuje się, że głównym jej źródłem jest nieznajomość przyszłego stanu natury. Jednocześnie wyróżnia się dwie jej postacie: ryzyko – jako niepewność mierzalną i niepewność niemierzalną – sensu stricto. Tak więc instytucje funkcjonujące na rynku finansowym są też narażone na ryzyko, którego nie da się całkowicie wyeliminować. Tylko dzięki znajomości rozkładu prawdopodobieństwa można określić jego skalę i stosując rozmaite instrumenty przewidziane prawem, doprowadzić do zminimalizowania skutków.

Ryzyko kredytowe

W działalności kredytowej i pożyczkowej występują dwie strony: wierzyciel i dłużnik. Wierzyciel, oddając do dyspozycji dłużnika określone środki pieniężne, pragnie mieć gwarancję, że te środki zostaną mu zwrócone w umownym terminie i w określonej wysokości, na którą składa się kapitał (równowartość kredytu pożyczki) i odsetki (cena za odstąpienie wolnych środków pieniężnych). Dłużnik z kolei ma nadzieję zwrócić wierzycielowi udostępnione przez niego środki zgodnie z warunkami umowy. Nie zapominajmy, że uczestnicy tego stosunku ekonomicznego działają w ramach ryzyka. Nie wdając się w tym miejscu w bliższą charakterystykę obszarów ryzyka i jego skutków w działalności instytucji finansowych, których przedmiotem jest udzielanie kredytów i pożyczek, w dalszej części publikacji skupiamy się na źródłach ryzyka kredytowego. Istotą ryzyka kredytowego jest niebezpieczeństwo braku spłaty kredytu lub nieterminowego wywiązania się z warunków zawartych w umowie przez kredytobiorcę. Zakładając prawidłowość procedur kredytowania i udzielania pożyczek, zmierzających do zminimalizowania ryzyka operacyjnego, wierzyciel, zawierając stosowną umowę z dłużnikiem, pragnie zminimalizować skutki ryzyka kredytowego poprzez przyjęcie od dłużnika dodatkowego zabezpieczenia. Jak stanowi ustawowy zakres umowy kredytowej, wśród jej elementów jest konieczność określenia sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu [Prawo bankowe, art. 69, ust.1 pkt 6], wynikająca z uprawnień banku, dotyczących zabezpieczenia wierzytelności, przewidzianych w Kodeksie cywilnym i Prawie wekslowym i ze zwyczajów przyjętych w obrocie krajowym i zagranicznym [Pr.b. art. 93, ust.1]. W prawnych formach zabezpieczeń wierzytelności banku można wyróżnić dwie grupy zabezpieczeń: osobiste i rzeczowe.

Zabezpieczenia osobiste

Wyróżnienie tych dwóch grup łączy się z zakresem odpowiedzialności przyjmującego zabezpieczenie. Cechą charakterystyczną zabezpieczeń osobistych jest odpowiedzialność osoby dającej zabezpieczenia całym swym majątkiem. W zabezpieczeniach rzeczowych odpowiedzialność ta zostaje ograniczona do poszczególnych składników. Wśród zabezpieczeń osobistych można wyróżnić: weksel własny, poręczenie wekslowe, poręczenie, przelew wierzytelności na zabezpieczenie, gwarancję bankową, pełnomocnictwo, przystąpienie do długu kredytowego, ubezpieczenie kredytu. Zabezpieczenia rzeczowe mogą przybrać formę: zastawu rejestrowego, zastawu ogólnego, zastawu na prawach, przewłaszczenia na zabezpieczenie, kaucji, blokady środków na rachunku bankowym, hipoteki, przelewu środków na rachunku bankowym. Każdej z tych form zabezpieczeń można przypisać określone wady i zalety. Z przedstawionej listy możliwych form zabezpieczenia wierzytelności można dokonać wyboru, pamiętając jednak o co najmniej dwóch aspektach takich czynności: od kogo przyjmujemy zabezpieczenie i o skuteczności i efektywności ich wykorzystania w drodze dochodzenia swych praw z poszczególnych ich form. W przypadku dłużników-osób fizycznych w grę wchodzą w znakomitej większości zabezpieczenia z grupy osobistych, z małymi wyjątkami z grupy zabezpieczeń rzeczowych, związanych głównie z przedmiotem udzielanego kredytu lub pożyczki. Trzeba podkreślić, że dłużnik niechętnie pragnie ponieść dodatkowe koszty ustanowienia zabezpieczenia, które zwiększają koszty pozyskania dodatkowych funduszy, a w przyszłości mają wpływ na uszczuplenie jego funduszów nabywczych. Sprawa się komplikuje z doborem form prawnego zabezpieczenia w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Nie jest to związane tylko z ilością funkcjonujących w rozmaitych branżach podmiotów gospodarczych, ale należy łączyć to z formami organizacyjno- prawnymi małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) i z odpowiedzialnością ich właścicieli, przyjmujących zabezpieczenie. W tabeli starano się wskazać na kapitał początkowy i zakres odpowiedzialności właścicieli różnych form organizacyjno- prawnych MSP, co ma istotne znaczenie, zwłaszcza w początkowej fazie ich rozwoju, a które to podmioty wykazują największą aktywność w pozyskaniu zewnętrznych źródeł finansowania. Z tabeli wynika, że na osiem organizacyjno-prawnych form, mogących funkcjonować w naszej gospodarce, pięć z nich może nie posiadać kapitału początkowego (założycielskiego). W momencie przyjmowania zabezpieczeń istotny jest też fakt, jaka jest odpowiedzialność właścicieli. Z ośmiu form prowadzenia działalności gospodarczej cztery z nich łączą odpowiedzialność za zobowiązania z wartością przedsiębiorstwa i majątkiem osobistym właściciela.

Pozostałe cztery formy przewidują jedynie dochodzenie roszczeń przez wierzyciela z wartości majątku przedsiębiorstwa. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dodatkowe koszty, związane z pozyskaniem zewnętrznych źródeł finansowania, dotyczące kosztów prawnych zabezpieczeń, są zaliczane do uzasadnionych kosztów przychodu i mają jedynie wpływ na zmniejszenie podstawy podatku dochodowego. Poruszone zagadnienia wiązały się z możliwością wyboru przez wierzyciela, w drodze negocjacji z dłużnikiem, określonych prawem form zabezpieczenia swych wierzytelności przed podpisaniem umowy lub w trakcie jej trwania. Znakomita część przyjętych i określonych w umowie kredytowej zabezpieczeń zostaje zwrócona dłużnikom w momencie spłaty zadłużenia, np. świadczy o tym jakość portfela kredytowego banków. Innym ważnym zagadnieniem jest wykorzystanie przyjętych form zabezpieczenia w przypadku braku spłaty kredytu lub pożyczki, a więc w przypadku niewywiązania się przez dłużnika z warunków umowy. Tu dochodzimy do zagadnień skuteczności i efektywności przyjętych prawnych form zabezpieczeń wierzytelności. Przez skuteczność należy rozumieć możliwość wyegzekwowania od dłużnika całej lub części sumy zadłużenia wraz z kosztami, jakie trzeba ponieść przy dochodzeniu roszczeń. Efektywność zabezpieczeń jest z kolei stosunkiem poniesionych kosztów do wartości wierzytelności. Niestety, literatura, traktująca o prawnych formach zabezpieczeń wierzytelności, ogranicza się do charakterystyki poszczególnych form, marginalnie traktując zagadnienia skuteczności i efektywności. Powodem może być embargo na przepływ informacji z komórek windykacyjnych na zewnątrz. Pracownicy tych komórek nie liczą bowiem np. kosztów telefonów, czasu poświęconego na spotkania z komornikiem, udziału w sprawach sądowych, czy działań dla nakłonienia dłużnika do choćby częściowego zwrotu wierzytelności. Coraz częściej spotykanym procederem jest sprzedaż wierzytelności instytucji finansowych wyspecjalizowanym firmom, zajmującym się windykacją należności. Nie wdając się w tym miejscu w ocenę zasadności tego rozwiązania, dociekliwego analityka zawsze interesuje zagadnienie; po jakiej cenie została zbyta wierzytelność? W nieco uprzywilejowanej sytuacji są instytucje bankowe, które mają prawo wystawić bankowy tytuł egzekucyjny. Doświadczenie, zdobyte przez instytucje finansowe na rynku udzielania kredytów i pożyczek, daje możliwość budowy portfela prawnych form zabezpieczeń wierzytelności. Nie jest to schemat na pewno powielany przez wszystkie te instytucje i zależy od wielu czynników. Wśród nich należy wymienić: otoczenie, w jakim funkcjonuje instytucja finansowa, region kraju, aktywność podmiotów gospodarczych, sytuację finansową gospodarstw domowych, źródła dochodów gospodarstw domowych, dopasowanie poszczególnych form zabezpieczenia wierzytelności do konkretnego podmiotu, przedmiotu i wartości wierzytelności. Nie jest to zamknięta lista czynników, mających wpływ na dobór konkretnej formy zabezpieczenia wierzytelności. Celem omówienia tych czynników była chęć sprowokowania do refleksji obu stron: przyjmujących zabezpieczenia i dających zabezpieczenia, wierzyciela i dłużnika; autor tego syntetycznego tekstu będzie w pełni usatysfakcjonowany, jeśli to się udało.

 

Instytucje kredytowe narażone są w swej działalności na ryzyko: rynkowe, operacyjne, prawno-regulacyjne.

 

Forma organizacyjno-prawna

Kapitał początkowy

Odpowiedzialność

Przedsiębiorstwo jednoosobowe

Brak

Całym majątkiem przedsiębiorcy, a gdy jest on w związku małżeńskim, to tylko jego majątkiem osobistym i majątkiem przedsiębiorstwa.

Spółka cywilna

Brak

Poszczególni przedsiębiorcy (wspólnicy) odpowiadają jw. (a jeżeli wspólnicy są osobami prawnymi, to całym swym majątkiem).

Spółka jawna

Brak wymaganego minimum

Odpowiada spółka w pierwszej kolejności, a z braku możliwości

zaspokojenia wierzyciela, w drugiej kolejności wspólnicy wg zasad

jak przedsiębiorca jednoosobowy.

Spółka partnerska

Brak wymaganego minimum

Odpowiada spółka w pierwszej kolejności, a z braku możliwości zaspokojenia wierzyciela, w drugiej kolejności wspólnicy, lecz tylko ci (ten), którzy poprzez swoje działania dług wywołali, wg zasad jak przedsiębiorca jednoosobowy.

Spółka komandytowa

Brak wymaganego minimum

Komplementariusze jak w spółce jawnej, a komandytariusze do wysokości określonej w umowie spółki kwoty komandytowej (dowolnej, nie niższej jednak, niż wysokość wkładu).

Spółka komandytow-akcyjna

Minimum 50 000 PLN

Komplementariusze – jw., akcjonariusze są zwolnieni od odpowiedzialności.

Spółka z o.o.

5 000 PLN

Odpowiada jedynie spółka ze swego majątku, z wyłączeniem odpowiedzialności wspólników.

Spółka akcyjna

100 000 PLN

Jak sp. z o.o.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Kodeksu spółek handlowych

dr Ryszard Mikołajczak | 30.06.2017 | Aktualności

W czym możemy Ci pomóc?

Współpracujemy z:

Raiffeisen Bank
Alior Bank
Aforti Finance
Takto
Getin Bank
Nest Bank
Bank pocztowy
Plus Bank
TF Bank
SMS Kredyt
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Plików Cookie. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookie w Twojej przeglądarce.